( و آنان به آنچه كه از پروردگارشان به محمد ( ص ) نازل شده و حق است ايمان آورده‌اند ) . چنان كه در مباحث موضوعى دين خواهيم ديد ، معناى كلى دين عبارت است از محاسبهء واقعيات . حيات دينى ، يعنى زندگى با محاسبه روى واقعيات ، به همين جهت است كه در تفسير آيهء * ( مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) * گفته شده است : كه مالك روز حساب . اگر معناى عمومى دين را جزاء منظور كنيم ، آن نيز نتيجهء محاسبه مىباشد ، زيرا مجازات و پاداش در مقابل كارى قرار مىگيرد كه انجام شده است ، در حقيقت جزا نتيجهء برقرار كردن معادله است كه از محاسبهء تعديل دو طرف ناشى مىگردد ، و ممكن است اضافهء دين به حق يا توصيف دين با حق ، به معناى دين خداوندى باشد كه واقعيت حقيقى دين را گوشزد مىنمايد . و ممكن است مقصود از اضافه يا توصيف دين به حق ، اين معنا باشد كه عقايد و احكام و همهء تكاليف دينى براى روح كمال جوى انسانى حق است . همهء احتمالات مزبوره با نظر به وسعت معناى حق و عظمت معناى دين منطقى است . 4 - حق شايسته است : در آياتى كه كلمهء حق با فعل ماضى حقّ يا صفت مشبهه حقيق آمده است ، به معناى شايستگى و بمورد بودن است ، مانند : * ( إِنْ كُلٌّ إِلَّا كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ عِقابِ ) * ( 1 ) . ( نيستند آنان ، مگر كسانى كه پيامبران را تكذيب كردند و عذاب من در بارهء آنان شايسته و بمورد بوده است يا عذاب من بشايستگى در بارهء آنان به تحقق پيوست ) . * ( حَقِيقٌ عَلى أَنْ لا أَقُولَ عَلَى الله إِلَّا الْحَقَّ ) * ( 2 ) . ( شايسته است بر من كه در بارهء خدا جز حق نگويم ) .

--> ( 1 ) ص آيهء 14 . ( 2 ) الاعراف آيهء 105 .